2026 елның 11 июнендә Татарстан Республикасы Мәгарифне үстерү институты «Хокук бозуларны профилактикалау: заман таләпләре һәм чишелешләр» республикакүләм вебинарын үткәрде. Вебинар эшендә Татарстан Республикасының 690 педагогы катнашты.
Хәзерге дөнья яңа сынаулар куя: цифрлы мохит, социаль челтәрләр, күп төрле мәгълүматның һәркемгә ачык булуы. Болар барысы да яшүсмерләрдә үз-үзләрен тотышының һәм кыйммәтләренең бозылган модельләрен формалаштыра. Нәкъ менә шуңа күрә хокук бозуларны профилактикалау бер тапкыр гына түгел, ә мәктәп һәм гаилә тырышлыгын берләштерә торган системалы эш таләп итә.
Вебинарда проблеманың медицина, психологик һәм педагогик аспектларын исәпкә алып, комплекслы анализ ясалды. Экспертлар яшүсмернең сәламәтлеге торышы һәм аның үз-үзен тотышы арасында туры бәйләнешне ассызыкладылар. Хроник арыганлык, игътибар кытлыгы, гормональ үзгәрешләр импульсивлыкка һәм агрессиягә китерергә мөмкин. Көн режимы, тулы канлы йокы һәм физик активлыкның девиант тәртип куркынычын киметү факторлары буларак әһәмияте мәсьәләләре каралды. Психология блогының төп фикере: кагыйдәләрне бозуның һәркайсы артында баланың канәгатьләндерелмәгән (игътибарга, үз-үзен раслауга, танылуга) ихтыяҗы тора. Белгечләр хәвеф-хәтәр төркемнәрен диагностикалау методларын һәм эмоциональ интеллект үсешенең мөһимлеген тикшерделәр.
Төп роль бала белән олы кеше арасындагы ышанычка бирелә. Педагогларга сыйныфта эшләү өчен конкрет инструментлар тәкъдим ителде:
- Позитив мохит тудыру: «катлаулы» яшүсмерләрне социаль әһәмияткә ия эшчәнлеккә (волонтерлык, спорт, иҗат) җәлеп итү;
- Индивидуаль якын килү: «ярлыклар тагудан» баш тарту һәм укучы шәхесенең көчле яклары өстендә эшләү;
- Конфликтларны хәл итү: мәктәп укучыларын медиатив техникага һәм конструктив диалог күнекмәләренә өйрәтү;
- Ата-аналар һәм педагоглар өчен профилактика методлары.
Вебинар финалында спикерлар белем бирү процессында өлкән катнашучылар өчен универсаль киңәшләр формалаштырды:
- Ачык диалог. Баланың тормышы белән гаепләми генә кызыксыныгыз. Аның онлайн һәм офлайн нәрсә белән яшәвен белү — контрольнең төп коралы.
- Төгәл чикләр. Аңлаешлы кагыйдәләр һәм аларны бозуның нәтиҗәләрен билгеләгез. Эзлеклелек — олыларның абруена ачкыч.
- Уртак ял. Бергә вакыт үткәрегез. Уртак хобби элемтәне теләсә нинди лекцияләргә караганда яхшырак ныгыта.
- Шәхси үрнәк. Балалар олыларның үз-үзләрен тотышын күчереп ала. Законга һәм тирә-юньдәгеләргә хөрмәт күрсәтегез.
